കേരളത്തിലെ വർധിച്ചുവരുന്ന വൈദ്യുതി ആവശ്യകതയും ഉൽപ്പാദനത്തിലെ പരിമിതികളും പരിഹരിക്കുന്നതിന് സഹകരണ മേഖലയ്ക്ക് വലിയ പങ്ക് വഹിക്കാനാകും. സൗരോർജം, കാറ്റിൽനിന്നുള്ള വൈദ്യുതി, ബാറ്ററി സംഭരണ സംവിധാനം തുടങ്ങിയവ സഹകരണാടിസ്ഥാനത്തിൽ നടപ്പാക്കുന്നതിലൂടെ ഊർജരംഗത്ത് സ്വയംപര്യാപ്തത കൈവരിക്കാനും സാധാരണക്കാർക്ക് കുറഞ്ഞ ചെലവിൽ വൈദ്യുതി ലഭ്യമാക്കാനും കഴിയും.
കേരളത്തിന്റെ ആകെ വൈദ്യുതി ആവശ്യത്തിന്റെ 25 ശതമാനത്തിൽ താഴെ മാത്രമാണ് സംസ്ഥാനത്ത് ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്നതെന്നാണ് ലേഖനത്തിൽ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നത്. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ പരമ്പരാഗത വൈദ്യുതി സ്രോതസ്സുകളെ മാത്രം ആശ്രയിക്കാതെ പുനരുപയോഗ ഊർജസ്രോതസ്സുകൾ പരമാവധി പ്രയോജനപ്പെടുത്തേണ്ടതുണ്ട്. ഇതിനായി കേരളത്തിലെ സഹകരണ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ സാമ്പത്തികശേഷിയും ജനകീയ അടിത്തറയും ഉപയോഗപ്പെടുത്താൻ കഴിയും.
ഊർജ സ്വയംപര്യാപ്തതയ്ക്ക് സഹകരണ മാതൃക
സഹകരണ മേഖലയിലെ ഊർജ ഉൽപ്പാദന പദ്ധതികൾക്ക് സർക്കാർ പിന്തുണയും സാങ്കേതിക സഹായവും ലഭ്യമാക്കേണ്ടതുണ്ട്. സഹകരണ സംഘങ്ങളുടെ കെട്ടിടങ്ങൾ, സ്ഥാപനങ്ങളുടെ മേൽക്കൂരകൾ, അനുയോജ്യമായ ഭൂമികൾ എന്നിവ ഉപയോഗപ്പെടുത്തി സൗരോർജ പാനലുകൾ സ്ഥാപിക്കാം. പകൽ സമയത്ത് ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്ന വൈദ്യുതി ആവശ്യങ്ങൾക്ക് ഉപയോഗിച്ചശേഷം മിച്ചമുള്ളത് സംഭരിക്കാനും ആവശ്യാനുസരണം ഉപയോഗിക്കാനും കഴിയുന്ന ബാറ്ററി എനർജി സ്റ്റോറേജ് സംവിധാനങ്ങളും ഇതോടൊപ്പം ഒരുക്കണം.
സഹകരണ സംഘങ്ങൾക്ക് ഇത്തരം പദ്ധതികൾ നടപ്പാക്കുന്നതിന് ആവശ്യമായ ധനസഹായം, സാങ്കേതികവിദ്യ, കുറഞ്ഞ പലിശയിലുള്ള വായ്പ എന്നിവ ലഭ്യമാക്കുകയാണെങ്കിൽ വൈദ്യുതി ഉൽപ്പാദനത്തിൽ ജനകീയ പങ്കാളിത്തം വർധിപ്പിക്കാൻ കഴിയും. ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്ന അധിക വൈദ്യുതി നിയമാനുസൃതമായ സംവിധാനത്തിലൂടെ കെ.എസ്.ഇ.ബിക്ക് കൈമാറുന്നതിനുള്ള സാധ്യതകളും പരിശോധിക്കണം.
വീടുകളിലെ സൗരോർജ പദ്ധതികൾ സഹകരണ സംഘങ്ങളിലൂടെ
കേന്ദ്ര സർക്കാരിന്റെ പ്രധാനമന്ത്രി സൂര്യ ഘർ മുഫ്ത് ബിജ്‌ലി യോജന പോലുള്ള റൂഫ്‌ടോപ്പ് സൗരോർജ പദ്ധതികൾ സഹകരണ സംഘങ്ങൾ മുഖേന കൂടുതൽ ജനങ്ങളിലേക്ക് എത്തിക്കാനാകും. വീടുകളുടെ മേൽക്കൂരകളിൽ സൗരോർജ പാനലുകൾ സ്ഥാപിച്ച് കുടുംബങ്ങളുടെ വൈദ്യുതി ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റുകയും അധിക വൈദ്യുതി ഗ്രിഡിലേക്ക് കൈമാറുകയും ചെയ്യുന്നതാണ് ഇത്തരം പദ്ധതികളുടെ പ്രധാന ലക്ഷ്യം.
സർക്കാർ സബ്‌സിഡിയും ബാങ്ക് വായ്പയും ലഭ്യമാകുന്ന പദ്ധതികളിൽ അംഗങ്ങൾക്ക് മാർഗനിർദേശം നൽകാനും പാനലുകൾ സ്ഥാപിക്കുന്നതിനുള്ള നടപടികൾ ഏകോപിപ്പിക്കാനും പരിപാലന സൗകര്യങ്ങൾ ഒരുക്കാനും സഹകരണ സംഘങ്ങൾക്ക് കഴിയും. ഇതിലൂടെ ഓരോ കുടുംബത്തിന്റെയും വൈദ്യുതി ചെലവ് കുറയ്ക്കുന്നതിനൊപ്പം പുനരുപയോഗ ഊർജത്തിന്റെ ഉപയോഗവും വർധിപ്പിക്കാനാകും.
കൃഷിയാവശ്യത്തിനുള്ള ഇലക്ട്രിക് പമ്പുകൾ സൗരോർജത്തിലേക്ക് മാറ്റുന്നതിനുള്ള പി.എം. കുസും യോജനയും ജലാശയങ്ങൾക്ക് മുകളിൽ സൗരോർജ നിലയങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കുന്ന ഫ്ലോട്ടിങ് സോളാർ പദ്ധതികളും സഹകരണാടിസ്ഥാനത്തിൽ നടപ്പാക്കാവുന്നതാണ്. കൃഷി, ജലസേചനം, ചെറുകിട വ്യവസായങ്ങൾ എന്നിവയുടെ വൈദ്യുതി ചെലവ് കുറയ്ക്കാൻ ഇത്തരം പദ്ധതികൾ സഹായിക്കും.
ഇലക്ട്രിക് വാഹനങ്ങളുടെ ഉപയോഗം വർധിച്ചുവരുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ പകൽ സമയത്തെ സൗരോർജ ഉൽപ്പാദനവുമായി ബന്ധിപ്പിച്ചുള്ള ചാർജിങ് സംവിധാനങ്ങളും വികസിപ്പിക്കണം. ഊർജസംഭരണ സാങ്കേതികവിദ്യ പ്രയോജനപ്പെടുത്തി പകൽ ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്ന വൈദ്യുതി പിന്നീട് ഉപയോഗിക്കാൻ കഴിയുന്ന സംവിധാനങ്ങൾ ഒരുക്കുന്നത് വൈദ്യുതി ആവശ്യകതയുടെ സമ്മർദം കുറയ്ക്കാൻ സഹായകമാകും.
തമിഴ്‌നാടിന്റെ അനുഭവം മാതൃകയാക്കാം
തമിഴ്‌നാട്ടിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന തമിഴ്‌നാട് സോളാർ ഇലക്ട്രിസിറ്റി പ്രൊഡ്യൂസേഴ്‌സ് കോ-ഓപ്പറേറ്റീവ് സൊസൈറ്റിയെ ലേഖനം ഒരു മാതൃകയായി ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. സൗരോർജം ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്ന കർഷകരെ കൂട്ടിച്ചേർത്ത് വൈദ്യുതി ഉൽപ്പാദനവും വിതരണവും ലക്ഷ്യമിടുന്ന സഹകരണ മാതൃകയാണിത്. സാധാരണ റൂഫ്‌ടോപ്പ് സോളാർ പദ്ധതികളിൽനിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ഉൽപ്പാദകരുടെ കൂട്ടായ്മയിലൂടെ ഊർജമേഖലയിൽ ഇടപെടാൻ ഇത്തരം സംഘങ്ങൾക്ക് സാധിക്കുന്നു.
തമിഴ്‌നാട് സ്പിന്നിങ് മിൽസ് അസോസിയേഷനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സ്ഥാപനങ്ങൾ കാറ്റാടിയന്ത്രങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചുള്ള വൈദ്യുതി ഉൽപ്പാദന പദ്ധതികളും നടപ്പാക്കിയിട്ടുണ്ട്. കേരളത്തിലും കർണാടകയിലും പ്രവർത്തിക്കുന്ന കാംകോയുടെ കാറ്റാടിപ്പദ്ധതികളിൽനിന്നുള്ള വൈദ്യുതി ഉപയോഗിച്ച് പുത്തൂർ ചോക്ലേറ്റ് ഫാക്ടറിയുടെ വൈദ്യുതി ആവശ്യത്തിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗം നിറവേറ്റുന്നതായി ലേഖനത്തിൽ പരാമർശിക്കുന്നു.
കേരളത്തിന്റെ കടൽത്തീരങ്ങളിലും മലയോര പ്രദേശങ്ങളിലും കാറ്റിൽനിന്നുള്ള വൈദ്യുതി ഉൽപ്പാദനത്തിന് അനുയോജ്യമായ സാധ്യതകളുണ്ടെന്ന് അനെർട്ട് റിപ്പോർട്ടുകൾ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നതായും ലേഖനം വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഒരു താലൂക്കിലെ സഹകരണ സംഘങ്ങൾ ചേർന്ന് കൺസോർഷ്യം രൂപീകരിച്ച് കാറ്റാടിയന്ത്രങ്ങളും റൂഫ്‌ടോപ്പ് സൗരോർജ നിലയങ്ങളും സ്ഥാപിക്കാം. ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്ന വൈദ്യുതി നേരിട്ട് ഉപയോഗിക്കാനും മിച്ചമുള്ളത് ബാറ്ററി സംഭരണ സംവിധാനത്തിൽ സൂക്ഷിക്കാനും നിശ്ചിത വ്യവസ്ഥകൾക്ക് വിധേയമായി കെ.എസ്.ഇ.ബിക്ക് കൈമാറാനും ഇതിലൂടെ സാധിക്കും.
മഹാരാഷ്ട്രയിലെ സഹകരണ പഞ്ചസാര ഫാക്ടറികൾ
മഹാരാഷ്ട്രയിലെ നിരവധി സഹകരണ പഞ്ചസാര ഫാക്ടറികൾ സൗരോർജ ഉൽപ്പാദനത്തിൽ പങ്കാളികളായിട്ടുണ്ട്. സഹകരണ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനച്ചെലവ് കുറയ്ക്കുന്നതിനും പരമ്പരാഗത വൈദ്യുതിയെ ആശ്രയിക്കുന്നത് പരിമിതപ്പെടുത്തുന്നതിനും ഇത്തരം പദ്ധതികൾ സഹായിക്കുന്നു.
സൗരോർജ പദ്ധതികൾ സ്ഥാപിക്കുന്നതിന് ആവശ്യമായ അനുമതികളും സാമ്പത്തിക സഹായവും നൽകുന്ന സംവിധാനങ്ങൾ ശക്തിപ്പെടുത്തേണ്ടതുണ്ട്. മഹാരാഷ്ട്രയിലെ മുഖ്യമന്ത്രിയുടെ സൗര കൃഷി വാഹിനി യോജന പോലുള്ള പദ്ധതികളിലൂടെ കൃഷിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വൈദ്യുതി വിതരണത്തിൽ സൗരോർജത്തിന്റെ ഉപയോഗം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതായും ലേഖനം ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു.
കേരളത്തിലും സഹകരണ പഞ്ചസാര ഫാക്ടറികൾ, കാർഷിക സഹകരണ സംഘങ്ങൾ, മറ്റ് ഉൽപ്പാദന സ്ഥാപനങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് ഇത്തരം പദ്ധതികൾ പ്രയോജനപ്പെടുത്താം. ലഭ്യമായ കെട്ടിടങ്ങളും ഭൂമിയും ഉപയോഗപ്പെടുത്തി സൗരോർജ നിലയങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കുന്നത് സ്ഥാപനങ്ങളുടെ ദീർഘകാല പ്രവർത്തനച്ചെലവ് കുറയ്ക്കാൻ സഹായിക്കും.
ഗുജറാത്തിലെ കർഷക സൗരോർജ സഹകരണ മാതൃക
സോളാർ പമ്പ് ഇറിഗേഷൻ കോ-ഓപ്പറേറ്റീവ് സൊസൈറ്റികൾ ഗുജറാത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ടെന്ന് ലേഖനം ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. ലോകത്തിലെ ആദ്യകാല കർഷക സൗരോർജ സഹകരണ മാതൃകകളിലൊന്നായി ഗുജറാത്തിലെ ആനന്ദ് ജില്ലയിലെ ധുണ്ടി ഗ്രാമത്തിലുള്ള ധുണ്ടി സോളാർ പമ്പ് കോ-ഓപ്പറേറ്റീവ് സൊസൈറ്റിയെ പരാമർശിക്കുന്നു.
ഈ മാതൃകയിൽ കർഷകർ ഒരുമിച്ച് സൗരോർജ പാനലുകൾ സ്ഥാപിച്ച് കൃഷിക്കാവശ്യമായ ജലസേചന പമ്പുകൾ പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നു. ആവശ്യത്തിന് ശേഷമുള്ള വൈദ്യുതി സംസ്ഥാന വൈദ്യുതി വിതരണ സംവിധാനത്തിന് നിശ്ചിത നിരക്കിൽ കൈമാറാനും കഴിയുന്നു. ഇതുവഴി കർഷകർ വൈദ്യുതിയുടെ ഉപഭോക്താക്കൾ മാത്രമല്ല, ഊർജ ഉൽപ്പാദകരായും മാറുന്നു.
ഗുജറാത്തിലെ സൂര്യശക്തി കിസാൻ യോജന പ്രകാരം കർഷകർക്ക് കൂട്ടായ്മയായി സൗരോർജ പാനലുകൾ സ്ഥാപിക്കുന്നതിനുള്ള സഹായം ലഭ്യമാക്കുന്ന മാതൃകയും ലേഖനത്തിൽ പരാമർശിക്കുന്നു. പദ്ധതിച്ചെലവിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗം സബ്‌സിഡിയായും ശേഷിക്കുന്ന തുക വായ്പയായും ലഭ്യമാക്കുന്ന സംവിധാനങ്ങൾ കർഷകർക്ക് സഹായകരമാണ്.
ഗുജറാത്തിലെ ഹൗസിങ് സൊസൈറ്റികളും റസിഡൻഷ്യൽ കോ-ഓപ്പറേറ്റീവ് സൊസൈറ്റികളും റൂഫ്‌ടോപ്പ് സൗരോർജ പദ്ധതികൾ നടപ്പാക്കുന്നുണ്ട്. ക്ഷീരസംഘങ്ങളുടെ പാൽ സംഭരണ കേന്ദ്രങ്ങളിലും ചില്ലിങ് പ്ലാന്റുകളിലും സൗരോർജ പാനലുകളും കാറ്റാടിയന്ത്രങ്ങളും ഉപയോഗിക്കുന്നതായും ലേഖനം വ്യക്തമാക്കുന്നു. സഹകരണ ബാങ്കുകൾക്കും ധനകാര്യ സ്ഥാപനങ്ങൾക്കും കർഷകർക്കും ചെറുകിട സംരംഭകർക്കും സൗരോർജ പദ്ധതികൾ സ്ഥാപിക്കുന്നതിന് വായ്പകൾ നൽകാൻ കഴിയും.
മറ്റു സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ അനുഭവങ്ങളും പ്രയോജനപ്പെടുത്താം
ഗുജറാത്തിൽ പകൽ സമയത്ത് പ്രവർത്തിക്കുന്ന സഹകരണ സ്ഥാപനങ്ങളും നിരവധി സർക്കാർ ഓഫീസുകളും ഹോട്ടലുകളിലെ പാചക സംവിധാനങ്ങളും സൗരോർജം ഉപയോഗപ്പെടുത്തുന്നുണ്ടെന്ന് ലേഖനം ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. വലിയ കമ്പനികളിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങാതെ കർഷകരിലേക്കും സാധാരണക്കാരിലേക്കും ഊർജ ഉൽപ്പാദനത്തിന്റെ നേട്ടങ്ങൾ എത്തിക്കുന്നതിൽ സഹകരണ മേഖലയ്ക്ക് അവിടെ പങ്കുവഹിക്കാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.
രാജസ്ഥാനിലെ ഫാർമേഴ്‌സ് പ്രൊഡ്യൂസേഴ്‌സ് കോ-ഓപ്പറേറ്റീവ് സൊസൈറ്റികൾ, കർണാടകത്തിലെ മൈക്രോഗ്രിഡ് കർഷക സഹകരണ സംഘങ്ങൾ, ക്ഷീരകർഷകരുടെ കൂട്ടായ്മയായ നന്ദിനിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ചില്ലിങ് പ്ലാന്റുകൾ എന്നിവയും സൗരോർജ ഉപയോഗത്തിന്റെ ഉദാഹരണങ്ങളായി ലേഖനത്തിൽ പരാമർശിക്കുന്നു. മധ്യപ്രദേശിലെ സോളാർ പമ്പ് വാട്ടർ യൂസേഴ്‌സ് കോ-ഓപ്പറേറ്റീവ് സൊസൈറ്റികൾ പോലുള്ള ഊർജ ഉൽപ്പാദന രംഗത്തെ സഹകരണ മാതൃകകളും കേരളത്തിന് പഠിക്കാവുന്നതാണ്.
ഈ അനുഭവങ്ങൾ വ്യക്തമാക്കുന്നത് ഊർജരംഗത്തെ ജനകീയ പങ്കാളിത്തം വർധിപ്പിക്കുന്നതിൽ സഹകരണ സ്ഥാപനങ്ങൾക്ക് നിർണായക പങ്ക് വഹിക്കാനാകുമെന്നാണ്. സർക്കാർ പദ്ധതികളും സാങ്കേതികവിദ്യയും ബാങ്ക് വായ്പകളും പ്രാദേശിക കൂട്ടായ്മകളും ഏകോപിപ്പിച്ചാൽ കൂടുതൽ ജനങ്ങൾക്ക് പുനരുപയോഗ ഊർജത്തിന്റെ പ്രയോജനം ലഭ്യമാക്കാൻ കഴിയും.
കേരളത്തിൽ നടപ്പാക്കേണ്ടത് സമഗ്രമായ ഊർജ സഹകരണ മാതൃക
കേരളത്തിലെ സഹകരണ സംഘങ്ങൾക്ക് ഊർജ ഉൽപ്പാദന പദ്ധതികളിൽ സജീവമായി പങ്കാളികളാകാൻ വ്യക്തമായ പ്രവർത്തനപദ്ധതി ആവശ്യമാണ്. സഹകരണ വകുപ്പും വൈദ്യുതി വകുപ്പും അനെർട്ടും കെ.എസ്.ഇ.ബിയും സഹകരണ ബാങ്കുകളും തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങളും ഏകോപനത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കണം.
ആദ്യഘട്ടത്തിൽ സഹകരണ സംഘങ്ങളുടെ കെട്ടിടങ്ങളിൽ സൗരോർജ പാനലുകൾ സ്ഥാപിക്കാം. തുടർന്ന് കാർഷിക പമ്പുകൾ, ക്ഷീരസംഘങ്ങൾ, ചെറുകിട വ്യവസായങ്ങൾ, സഹകരണ ആശുപത്രികൾ, വാണിജ്യ സ്ഥാപനങ്ങൾ എന്നിവയെ ഉൾപ്പെടുത്തി പദ്ധതികൾ വിപുലീകരിക്കാം. അനുയോജ്യമായ പ്രദേശങ്ങളിൽ കാറ്റാടി വൈദ്യുതിയും ഫ്ലോട്ടിങ് സോളാറും ബാറ്ററി സംഭരണ സംവിധാനങ്ങളും ഉൾപ്പെടുത്താം.
ഒരു താലൂക്കിലെ സഹകരണ സംഘങ്ങളെ കൂട്ടിച്ചേർത്ത് ഊർജ ഉൽപ്പാദന കൺസോർഷ്യങ്ങൾ രൂപീകരിക്കുന്നതും പരിഗണിക്കാം. ഇത്തരത്തിലുള്ള കൂട്ടായ്മകൾക്ക് സാമ്പത്തിക വിഭവങ്ങൾ ഒരുമിപ്പിക്കാനും സാങ്കേതിക സഹായം പങ്കുവയ്ക്കാനും പദ്ധതികളുടെ പരിപാലനം കാര്യക്ഷമമാക്കാനും കഴിയും. മിച്ച വൈദ്യുതി ഗ്രിഡിലേക്ക് കൈമാറുന്നതുൾപ്പെടെയുള്ള കാര്യങ്ങൾ നിലവിലുള്ള നിയമങ്ങളും സാങ്കേതിക മാനദണ്ഡങ്ങളും അനുസരിച്ചായിരിക്കണം.
സഹകരണ മേഖലയുടെ ജനകീയ അടിത്തറയും സാമ്പത്തിക ശേഷിയും പ്രയോജനപ്പെടുത്തി വൈദ്യുതി ഉൽപ്പാദനത്തിൽ കൂടുതൽ പങ്കാളിത്തം ഉറപ്പാക്കുകയാണ് ലക്ഷ്യം. ഊർജസംരക്ഷണം, ഉൽപ്പാദനം, സംഭരണം, കാര്യക്ഷമമായ ഉപയോഗം എന്നിവയ്ക്ക് ഒരുപോലെ പ്രാധാന്യം നൽകണം. സർക്കാർ സഹായവും കുറഞ്ഞ പലിശയിലുള്ള വായ്പകളും സാങ്കേതിക പിന്തുണയും ലഭ്യമാക്കിയാൽ സഹകരണ സംഘങ്ങൾ ഈ രംഗത്ത് കൂടുതൽ സജീവമാകാൻ കഴിയും.
കേരളത്തിന്റെ വൈദ്യുതി ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നതിനുള്ള ദീർഘകാല പരിഹാരങ്ങളിൽ പുനരുപയോഗ ഊർജത്തിന് പ്രധാന സ്ഥാനമുണ്ട്. അതിൽ സഹകരണ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ പങ്കാളിത്തം വർധിപ്പിക്കുന്നത് വൈദ്യുതി ചെലവ് കുറയ്ക്കാനും പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദ വികസനത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കാനും ഊർജരംഗത്ത് ജനകീയ പങ്കാളിത്തം ഉറപ്പാക്കാനും സഹായകമാകും.
അഡ്വ. ജെയ്സൺ തോമസ്
വൈസ് ചെയർമാൻ, സഹകരണ ജനാധിപത്യ വേദി – സംസ്ഥാന കമ്മിറ്റി
ജനറൽ മാനേജർ, MITKO.
