സഹകരണ സ്ഥാപനങ്ങളും ജീവനക്കാരും കേരളത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക, സാമൂഹിക വളർച്ചയിൽ സഹകരണ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾക്ക് നിർണ്ണായകമായ പങ്കുണ്ട്. വായ്പാ വിതരണം, നിത്യോപയോഗ സാധനങ്ങളുടെ വിപണനം, കാർഷിക മേഖല എന്നിങ്ങനെ ജനജീവിതത്തിന്റെ സമസ്ത മേഖലകളിലും സഹകരണ സംഘങ്ങൾ ഇടപെടുന്നുണ്ട്. ഈ സംഘങ്ങളുടെ ദൈനംദിന പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കും നയരൂപീകരണത്തിനും നേതൃത്വം നൽകുന്നത് ജനാധിപത്യ രീതിയിൽ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്ന ഭരണസമിതികളാണ് (Board of Directors). എന്നാൽ, സംഘത്തിലെ ജീവനക്കാരുടെ കാര്യത്തിൽ ഈ ഭരണസമിതികൾക്ക് പരിപൂർണ്ണവും ഏകപക്ഷീയവുമായ അധികാരമുണ്ടോ എന്നത് പലപ്പോഴും ചർച്ചയാകുന്ന വിഷയമാണ്.

കേരള സഹകരണ നിയമവും (1969) അതിലെ ചട്ടങ്ങളും അനുസരിച്ച് ഭരണസമിതിയുടെ അധികാരങ്ങൾക്ക് കൃത്യമായ അതിർവരമ്പുകൾ നിശ്ചയിച്ചിട്ടുണ്ട്. ജീവനക്കാരുടെ മേൽ ഭരണസമിതിക്കുള്ള പ്രധാന പരിമിതികൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്:

നിയമനങ്ങളിലെ സുതാര്യതയും നിയന്ത്രണങ്ങളും ,പണ്ടുകാലങ്ങളിൽ സഹകരണ സംഘങ്ങളിൽ ഭരണസമിതിക്ക് താല്പര്യമുള്ളവരെ നേരിട്ട് നിയമിക്കാൻ പലപ്പോഴും കഴിഞ്ഞിരുന്നു. എന്നാൽ ഇന്ന് നിയമനങ്ങൾ പൂർണ്ണമായും നിയന്ത്രണവിധേയമാണ്. സഹകരണ സർവ്വീസ് പരീക്ഷാ ബോർഡ് (CSEB): ക്ലർക്ക്, കാഷ്യർ തുടങ്ങിയ തസ്തികകളിലേക്കുള്ള നിയമനങ്ങൾ പരീക്ഷാ ബോർഡ് വഴി എഴുത്തുപരീക്ഷയും ഇന്റർവ്യൂവും നടത്തി റാങ്ക് ലിസ്റ്റ് തയ്യാറാക്കി മാത്രമേ ചെയ്യാൻ പാടുള്ളൂ. സംവരണം: പട്ടികജാതി/പട്ടികവർഗ്ഗ വിഭാഗങ്ങൾക്കും, ഭിന്നശേഷിക്കാർക്കും നിയമത്തിൽ പറയുന്ന സംവരണം കർശനമായി നൽകിയിരിക്കണം.ഭരണസമിതികൾക്ക് തന്നിഷ്ടപ്രകാരം പുതിയ തസ്തികകൾ സൃഷ്ടിക്കാനോ, യോഗ്യതയില്ലാത്തവരെ നിയമിക്കാനോ അധികാരമില്ല.

അച്ചടക്ക നടപടികളിലെ വ്യവസ്ഥകൾ

ജീവനക്കാർക്കെതിരെ അകാരണമായി പ്രതികാര നടപടിയെടുക്കാനോ അവരെ പിരിച്ചുവിടാനോ ഭരണസമിതിക്ക് കഴിയില്ല.

അന്വേഷണ നടപടികൾ: എന്തെങ്കിലും വീഴ്ചകൾ ഉണ്ടായാൽ തന്നെ കൃത്യമായ അന്വേഷണം (Domestic Enquiry) നടത്തുകയും, കുറ്റാരോപിതനായ ജീവനക്കാരന് വിശദീകരണം നൽകാൻ അവസരം (Show-cause notice) നൽകുകയും വേണം. സസ്പെൻഷൻ പരിധി: ഒരു ജീവനക്കാരനെ അനിശ്ചിതകാലത്തേക്ക് സസ്പെൻഡ് ചെയ്യാൻ സമിതിക്ക് അധികാരമില്ല. പരമാവധി ആറുമാസമാണ് സസ്പെൻഷൻ കാലാവധി. ഇതിൽ കൂടുതൽ കാലം സസ്പെൻഷൻ നീട്ടണമെങ്കിൽ സഹകരണ ജോയിന്റ് രജിസ്ട്രാറുടെ പ്രത്യേക അനുമതി വാങ്ങേണ്ടതുണ്ട്.

ശമ്പളവും സാമ്പത്തിക ആനുകൂല്യങ്ങളും

ജീവനക്കാരുടെ സേവന വേതന വ്യവസ്ഥകൾ തീരുമാനിക്കുന്നത് സംസ്ഥാന സർക്കാരും സഹകരണ വകുപ്പുമാണ്.

ശമ്പള പരിഷ്കരണം: കാലാകാലങ്ങളിൽ സർക്കാർ പുറത്തിറക്കുന്ന ശമ്പള പരിഷ്കരണ (Pay Revision) ഉത്തരവുകൾക്ക് വിധേയമായാണ് ജീവനക്കാർക്ക് ശമ്പളം നൽകേണ്ടത്.

ഭരണസമിതിക്ക് സ്വന്തം ഇഷ്ടപ്രകാരം ജീവനക്കാർക്ക് ശമ്പളമോ ബോണസോ വാരിക്കോരി നൽകാനോ, അല്ലെങ്കിൽ സർക്കാർ നിശ്ചയിച്ചതിലും കുറഞ്ഞ ശമ്പളം നൽകി ജീവനക്കാരെ ചൂഷണം ചെയ്യാനോ നിയമം അനുവദിക്കുന്നില്ല.

സ്ഥാനക്കയറ്റത്തിലെ മാനദണ്ഡങ്ങൾ (Promotions)

സ്ഥാനക്കയറ്റം എന്നത് ജീവനക്കാരുടെ സേവനാവകാശമാണ്.

ഫീഡർ കാറ്റഗറി റൂൾ: സഹകരണ രജിസ്ട്രാർ അംഗീകരിച്ച ഫീഡർ കാറ്റഗറി സബ് റൂളുകൾ (Feeder Category Sub Rules) അടിസ്ഥാനമാക്കി, സീനിയോറിറ്റിയും വിദ്യാഭ്യാസ യോഗ്യതയും പരിഗണിച്ച് മാത്രമേ പ്രമോഷൻ നൽകാൻ പാടുള്ളൂ.

ചട്ടങ്ങൾ മറികടന്ന്, സീനിയറായ ജീവനക്കാരനെ തഴഞ്ഞ് ഭരണസമിതിക്ക് താല്പര്യമുള്ള ജൂനിയറായ ഒരാൾക്ക് പ്രമോഷൻ നൽകിയാൽ, അത് ചോദ്യം ചെയ്യാനും റദ്ദാക്കാനും വ്യവസ്ഥകളുണ്ട്.

സഹകരണ വകുപ്പിന്റെ മേൽനോട്ട അധികാരം

ഭരണസമിതി എടുക്കുന്ന തീരുമാനങ്ങൾക്കുമേൽ അവസാന വാക്ക് സഹകരണ രജിസ്ട്രാറുടേതാണ്.

റൂൾ 176 (Rule 176): ഭരണസമിതി എടുക്കുന്ന ഏതൊരു തീരുമാനവും നിയമവിരുദ്ധമോ, സഹകരണ സംഘത്തിന്റെയോ ജീവനക്കാരുടെയോ താല്പര്യങ്ങൾക്ക് വിരുദ്ധമോ ആണെങ്കിൽ, ആ തീരുമാനം റദ്ദാക്കാൻ കേരള സഹകരണ നിയമത്തിലെ റൂൾ 176 പ്രകാരം രജിസ്ട്രാർക്ക് (അഥവാ ചുമതലപ്പെടുത്തിയ ജോയിന്റ് രജിസ്ട്രാർക്ക്) പൂർണ്ണ അധികാരമുണ്ട്.